Μορφές βίας στις συντροφικές σχέσεις

“H καλύτερη μου φίλη είναι παντρεμένη και έχει ένα κοριτσάκι 9 χρονών. O άντρας της την κακοποιεί επανειλημμένα και την τελευταία φορά χτύπησε κ την κόρη τους. Του ζήτησε διαζύγιο αλλά εκείνος δεν δέχεται κ απειλεί να την σκοτώσει αν φύγει. Τι μπορώ να κάνω; έχει απειλήσει κ μένα”.
«Η βία κατά των γυναικών είναι ίσως η πιο επαίσχυντη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν κάνει διαχωρισμό μεταξύ συνόρων, πολιτισμών ή πλούτου. Όσο συνεχίζεται, δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι κάνουμε ουσιαστική πρόοδο προς την ισότητα, την ανάπτυξη και την ειρήνη».

Κόφι Άναν, Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ


Με αφορμή την 25η Νοεμβρίου, ημέρα κατά της κακοποίησης γυναικών θα ήθελα να μιλήσω για το συγκεκριμένο θέμα.

Η κακοποίηση είτε σε λεκτικό είτε σε σωματικό επίπεδο δεν είναι κάτι καινούριο. Από τα παλιότερα χρόνια ήταν πολλές οι περιπτώσεις όπου οι γυναίκες θεωρούνταν κατώτερες και κτήμα των αντρών και αυτό αυτομάτως τις έκανε δέκτες κακοποιητικών συμπεριφορών από τους πρώτους. Η βία κατά των γυναικών συνεχίζεται μέχρι σήμερα, και στις μη ανεπτυγμένες χώρες είναι πολύ πιο έντονη. Στην Ινδία για παράδειγμα το 45% των αντρών παραδέχεται ότι κακοποιεί τις γυναίκες του.  Στην Ελλάδα επίσης έρευνες δείχνουν ότι μια γυναίκα πεθαίνει την εβδομάδα από σωματική κακοποίηση. Βέβαια ας μην αναλώσουμε όλο το άρθρο σε “ακραίες” εκδηλώσεις βίας.
Η κακοποίηση-βία μπορεί να έχει και άλλα πρόσωπα. Σε μια σχέση μπορεί να εκδηλώνεται και αλλιώς, και το κίνητρο της έχει σχεδόν πάντα να κάνει με τον έλεγχο που ασκεί ο θύτης στο θύμα.
O Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το 2002 όρισε: “Βία είναι η, με πρόθεση χρήση, φυσικής πίεσης ή δύναμης, πραγματικής ή με τη μορφή απειλής, εναντίον κάποιου προσώπου ή ομάδας ή κοινότητας που έχει σαν αποτέλεσμα ή έχει την πιθανότητα να επιφέρει τραυματισμό, θάνατο, ψυχολογικό κίνδυνο, κακή ανάπτυξη ή στέρηση”.
Η μορφή της βίας μέσα σε μία συντροφική σχέση μπορεί να είναι: οικονομική, ψυχολογική, σωματική,  σεξουαλική, λεκτική. Για παράδειγμα, μια γυναίκα που υφίσταται κακοποίηση θα μπορούσε να νιώθει ότι ο σύντροφος της την κριτικάρει συνεχώς, την βρίζει και την αποκαλεί με ονόματα που την υποτιμούν όταν είναι μόνοι τους ή μπροστά σε άλλους.
Ότι την θέλει αποκλειστικά για τον εαυτό του, με αποτέλεσμα η γυναίκα αυτή να χάνει σταδιακά την επαφή της με προσωπικά ενδιαφέροντα και παλιές της ασχολίες και φίλους. Όλα αυτά στο όνομα της “αγάπης” (!).
Σε σχέση με την προσωπική της ζωή, ο κακοποιητικός σύντροφος πολλές φορές ελέγχει την σύντροφο του, ανοίγοντας την αλληλογραφία της, ψάχνοντας τις κλήσεις και τα μηνύματα στο κινητό της, παίρνοντας τηλέφωνα για να ελέγξει που βρίσκεται ή κάνοντας αιφνιδιαστικές εμφανίσεις στη δουλειά της ή στα μέρη όπου έχει βγει με φίλους.
Σε σχέση με τα χρήματα, πολύ συχνά μια γυναίκα που κακοποιείται, βρίσκεται στη δυσάρεστη θέση να μην έχει λόγο πάνω στα οικονομικά του σπιτιού, μια και ο σύντροφος της τα διαχειρίζεται ολοσχερώς και της ίδιας της δίνει ελάχιστα για να καλύψει τις προσωπικές της ανάγκες. Άλλες φορές, για να αποφύγει ξεσπάσματα υπερβολικής ζήλιας φτάνει να αλλάζει τον τρόπο που ντύνεται, τις ώρες και τη συχνότητα που βγαίνει από το σπίτι και ξεκόβει από παλιούς της φίλους και γνωστούς, μια και ο σύντροφος της δε δείχνει να τους συμπαθεί ιδιαίτερα.
Ο σύζυγος που κακοποιεί είναι σύνηθες να υποσκάπτει τη σχέση της γυναίκας του ακόμα και με τα ίδια τα παιδιά τους και αυτό βέβαια είναι άλλη μια μορφή άσκησης ελέγχου που έχει στην ουσία αποδέχτη την ίδια.
Τέλος, υπάρχει και η σεξουαλική κακοποίηση στη σχέση, και αυτή υφίσταται όταν μια γυναίκα αναγκάζεται σε σεξουαλική επαφή ή σε σεξουαλικές πρακτικές που δεν αποδέχεται πραγματικά, μόνο και μόνο για να μη θυμώσει ο σύντροφος της και υπάρξει ξέσπασμα βίας και θυμού με δέκτη την ίδια.
Όταν αυτές οι συμπεριφορές από τον θύτη συνεχίζονται για μεγάλο διάστημα, έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ψυχολογία της γυναίκας. Η γυναίκα που κακοποιείται, σταδιακά αρχίζει να αμφιβάλει για τις ικανότητες της, μια και ο θύτης πολλές φορές κατορθώνει να την πείσει ότι δεν είναι ικανή να τα βγάλει πέρα μόνη της. Σαν αποτέλεσμα, η γυναίκα αυτή αρχίζει να νιώθει εγκλωβισμένη στη σχέση και αβοήθητη. Το αποτέλεσμα της μακρόχρονης κακοποίησης θα μπορούσε να είναι συνεχόμενο και εντεινόμενο στρες,  ανάπτυξη φοβιών, καταθλιπτικά σύνδρομα, απομόνωση, μοναξιά, αυτοκτονικές τάσεις ή ιδέες, σχέσεις εξάρτησης, χαμηλή αυτοεκτίμηση, τάσεις φυγής, ενοχικά σύνδρομα, κατάχρηση αλκοόλ και άλλων ουσιών, ανάπτυξη ψυχώσεων.
Σε κανέναν άνθρωπο δεν αξίζει (είτε είναι άντρας, είτε είναι γυναίκα) να βάλλεται η αξιοπρέπεια του και το δικαίωμα του να επιλέγει χωρίς ενοχές, χωρίς “σφαλιάρα”, τη ζωή που θα ήθελε να ζήσει. Σε κάθε άνθρωπο αξίζει να μπορεί να αναπνέει ελεύθερα χωρίς να έχει ένα χέρι να τον κρατά κάτω ασφυκτικά.
Στο επόμενο άρθρο θα υπάρξει περιγραφή του ψυχολογικού προφίλ του άντρα “θύτη” και θα αναπτυχθούν και άλλες παράμετροι του θέματος της κακοποίησης.
Φυσικά η κακοποίηση δεν έχει απαραίτητα ανδρικό πρόσωπο, οπότε μελλοντικά θα ακολουθήσει ψυχολογική ανάλυση και για την κακοποίηση που υφίστανται οι άντρες από τις γυναίκες.

Χαριέττα Λιακάκη
Ψυχολόγος MSc

scroll back to top