Γονείς και παιδιά στην εφηβεία

Η εφηβεία είναι μια δύσκολη περίοδος για όλη την οικογένεια. Είναι η μεταβατική περίοδος που οδηγεί ένα παιδί από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση. Κατά την διάρκεια της εφηβείας μαζί με τις βιολογικές αλλαγές συνυπάρχουν και οι συναισθηματικές.
Σε αυτή τη φάση της ανάπτυξης του, ο έφηβος πολλές φορές επαναστατεί προσπαθώντας να διαχωρίσει τον εαυτό του από την οικογένεια του, εδραιώνοντας έτσι τη δικιά του στάση και ταυτότητα απέναντι στη ζωή. Τα συναισθήματα του αλλάζουν συνεχώς: από τη μια θέλει να είναι ανεξάρτητος και να αποφασίζει για τη ζωή του μόνος και από την άλλη νοσταλγεί την παιδική του ηλικία, όπου ένιωθε προστατευμένος και ήρεμος μέσα στην οικογενειακή εστία. Μέσα σε αυτό του το μπέρδεμα, δρα παρορμητικά και με επιθετικότητα πολλές φορές. Κλειδώνεται με τις ώρες στο δωμάτιο του, ψάχνει τους ήρωες του, θέλει να ταυτιστεί με κάτι ή κάποιον, ώστε να βρει που ανήκει. Για αυτό τον λόγο πολλές φορές τον βλέπουμε να αλλάζει το ντύσιμο του και να ντύνεται με έναν τρόπο που τον βοηθά να νιώσει μέρος μιας ομάδας.
Είναι πολύ βασικό σε αυτή την άχαρη φάση που περνά το παιδί-έφηβος οι γονείς να βρίσκονται με έναν διακριτικό τρόπο κοντά του. Είναι μέγιστης σημασίας για την ομαλή ψυχοσυναισθηματική εξέλιξη του παιδιού, οι γονείς να το στηρίξουν και να μη το ανταγωνιστούν για την επιθετική συμπεριφορά του και την απομάκρυνση του από αυτούς. Είναι σημαντικό επίσης, να μη το ενοχοποιήσουν για το ότι δε δείχνει να επιδιώκει την συντροφιά τους όπως ίσως έκανε παλιότερα και προτιμά τώρα πια, να περνά τον χρόνο του με άλλους ανθρώπους ή ασχολίες.  
Θα ήταν εποικοδομητικό για τη σχέση των γονιών με το παιδί τους να μοιράζονται και να ρωτούν για τα νέα ενδιαφέροντα του ώστε να διευρύνουν την προσωπική τους οπτική. Η ζωή δεν πηγαίνει προς τα πίσω αλλά προς τα μπροστά. Αυτό σημαίνει ότι οι γονείς είναι αυτοί που θα πρέπει να κάνουν την επιπλέον προσπάθεια να καταλάβουν τα παιδιά τους καθώς αλλάζουν, και να τους δώσουν την αποδοχή που χρειάζονται. Αν τα παιδιά δεν πάρουν αυτήν την πολυπόθητη αποδοχή από τους γονείς απομακρύνονται από αυτούς. Θα ψάξουν να βρουν αλλού κατανόηση και συμπαράσταση. Θα μοιραστούν με άλλους την καινούρια τους πραγματικότητα. Συνεπώς, θα περνούν ολοένα και περισσότερο χρόνο με τους φίλους τους και όλο και λιγότερο χρόνο με τους γονείς τους.
Ο αναπτυξιακός στόχος της εφηβείας είναι να βοηθηθούν τα παιδιά από τους γονείς τους να νιώσουν ανεξαρτησία, υπευθυνότητα και σταδιακά λιγότερη εξάρτηση από τους οικογενειακούς δεσμούς. Με άλλα λόγια, σε αυτήν την αναπτυξιακή φάση είναι θεμιτό οι έφηβοι να νιώσουν την ελευθερία να κάνουν τις επιλογές τους, καθώς βέβαια και την ωριμότητα να υποστούν τις συνέπειες των λάθος επιλογών τους. Είναι σημαντικό από την πλευρά των γονιών να σταθούν με διακριτικότητα και σεβασμό δίπλα στα παιδιά τους. Βέβαια αυτό δεν είναι τις περισσότερες φορές τόσο απλό όσο ακούγεται. Χρειάζεται ωριμότητα από την πλευρά των γονέων και μια ευτυχισμένη προσωπική ζωή για να μπορέσουν να δουν με καθαρή ματιά τις αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού τους.
Τα παιδιά αν και έφηβοι εξακολουθούν να χρειάζονται όρια. Σαν γονείς μπορείτε να πείτε και απλά ένα “όχι” σε κάτι που σας ζητά το παιδί σας αν νομίζετε ότι χρειάζεται. Η πειθαρχία σε κάποιους κανόνες δεν πρέπει να εκλείψει ολοσχερώς. Καλό είναι βέβαια να ακούσετε πρώτα προσεκτικά το παιδί σας και να καταλάβαιτε τι ακριβώς σας ζητάει και ύστερα να συζητήσετε μαζί του τα πιθανά ενδεχόμενα, μαζί με τους όρους και τις συνέπειες που τα συνοδεύουν.
Οι γονείς θα πρέπει να προβληματιστούν και ίσως να φτάσουν να ζητήσουν βοήθεια από κάποιον ειδικό εάν ο έφηβος δείχνει επιθετικότητα, αποξενώνεται συναισθηματικά από τον περίγυρο του, καταχράται ναρκωτικές ουσίες ή αλκοόλ, εξαφανίζεται από το σπίτι, δείχνει επιπολαιότητα στο επίπεδο της σεξουαλικής του συμπεριφοράς, οδηγεί ανεύθυνα, πέφτει η απόδοση του στο σχολείο και συχνά το σκάει κάνοντας κοπάνες, έχει προβλήματα με το νόμο. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο γονιός είναι καλό να πλησιάσει το παιδί του με έναν τρόπο που να έχει αποτέλεσμα  για το ίδιο το παιδί και όχι καταφεύγοντας σε σωματική και ψυχολογική βία που συχνά έχει τα αντίθετα αποτελέσματα.
Τελειώνοντας αυτό το άρθρο θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας ένα απόσπασμα από έναν αγαπημένο ποιητή και φιλόσοφο:
Χαλίλ Γκιμπράν – Για τα παιδιά
Τα παιδιά σου δεν είναι παιδιά σου
είναι οι γιοι και οι κόρες της λαχτάρας της Ζωής για τη Ζωή.
Δημιουργούνται δια μέσου εσένα, αλλά όχι από σένα
κι αν και βρίσκονται μαζί σου, δε σου ανήκουν.
Μπορείς να τους δώσεις την αγάπη σου, αλλά όχι τις σκέψεις σου
αφού ιδέες έχουν δικές τους.
Μπορείς να δίνεις μία στέγη στο σώμα τους, αλλά όχι στις ψυχές τους
αφού οι ψυχές τους κατοικούν στο σπίτι του αύριο
που εσύ δεν πρόκειται να επισκεφτείς ούτε και στα όνειρά σου.
Μπορείς να προσπαθήσεις να τους μοιάσεις
αλλά μη γυρέψεις να τα κάνεις σαν εσένα
αφού η ζωή δεν πάει προς τα πίσω ούτε ακολουθεί το δρόμο του χθες.

(από το βιβλίο Ο κήπος του προφήτη)

Χαριέττα Λιακάκη
Ψυχολόγος MSc

scroll back to top